Yapay Zekâ Sözlüğü

Knowledge Distillation

Büyük ve karmaşık bir modelin bilgisini daha küçük ve hızlı bir modele aktarma tekniğidir. Model sıkıştırma yöntemlerinden biridir.

Latent Space

Verinin sıkıştırılmış, düşük boyutlu temsilidir. Diffusion modelleri gürültüden görsel üretirken latent space üzerinde çalışır.

LoRA (Low-Rank Adaptation)

Büyük dil modellerini verimli şekilde fine-tune etmek için kullanılan bir tekniktir. Tüm model yerine küçük adaptör katmanları eğiterek kaynak tasarrufu sağlar.

Machine Learning

Makinelerin açıkça programlanmadan verilerden öğrenmesini sağlayan bir YZ alt dalıdır. Denetimli, denetimsiz ve pekiştirmeli öğrenme alt türleri vardır.

Mixture of Experts (MoE)

Birden fazla uzman alt modelden oluşan ve her girdi için sadece ilgili uzmanları aktive eden bir mimaridir. Verimlilik artışı sağlar.

Multimodal AI

Metin, görsel, ses ve video gibi birden fazla veri türünü anlayabilen ve üretebilen yapay zeka modelleridir. GPT-4o ve Gemini multimodal modellerdir.

Neural Network

İnsan beynindeki nöronlardan esinlenen, katmanlar halinde düzenlenmiş yapay nöronlardan oluşan bir hesaplama modelidir.

NLP (Natural Language Processing)

Doğal Dil İşleme, bilgisayarların insan dilini anlamasını, yorumlamasını ve üretmesini sağlayan YZ dalıdır.

Overfitting

Modelin eğitim verisini ezberleyip yeni verilerde başarısız olması durumudur. Genelleme yeteneğinin düşmesine neden olur.

Parameter

Sinir ağlarındaki öğrenilebilir ağırlık ve bias değerleridir. GPT-4'ün trilyonlarca parametreye sahip olduğu tahmin edilmektedir.

Prompt

Prompt, bir yapay zeka modeline verilen giriş metni veya talimattır. İyi yazılmış bir prompt, modelden daha kaliteli ve istenen formatta çıktı alınmasını sağlar.

Prompt Engineering

Prompt mühendisliği, yapay zeka modellerinden en iyi sonuçları almak için etkili giriş metinleri (promptlar) tasarlama sanatı ve bilimidir.

Quantization

Model ağırlıklarının daha düşük hassasiyetli sayı formatlarına dönüştürülmesidir. Model boyutunu küçültür ve inference hızını artırır.

RAG (Retrieval-Augmented Generation)

Bilgi erişimi ile metin üretimini birleştiren bir tekniktir. Model, harici bilgi kaynaklarından veri çekerek daha doğru yanıtlar üretir.

Reinforcement Learning

Bir ajanın çevresiyle etkileşerek ödül ve ceza mekanizmasıyla öğrendiği makine öğrenme paradigmasıdır. AlphaGo bu teknikle eğitilmiştir.

RLHF (Reinforcement Learning from Human Feedback)

İnsan geri bildirimleriyle pekiştirmeli öğrenme. Dil modellerini daha yararlı ve güvenli hale getirmek için insan değerlendiricilerin tercihlerinden öğrenme yöntemidir.

Stable Diffusion

Stability AI tarafından geliştirilen, açık kaynaklı bir metin-görsel üretim modelidir. Latent diffusion tekniği kullanır ve yerel bilgisayarlarda çalıştırılabilir.

Supervised Learning

Etiketlenmiş verilerle modelin eğitildiği makine öğrenme türüdür. Sınıflandırma ve regresyon problemlerinde kullanılır.

Synthetic Data

YZ modelleri tarafından üretilen yapay eğitim verisidir. Veri kıtlığı durumlarında veya gizlilik gereksinimleri için kullanılır.

Temperature

Dil modellerinin çıktı rastgeleliğini kontrol eden bir parametredir. Düşük temperature daha öngörülebilir, yüksek temperature daha yaratıcı çıktılar üretir.

Text-to-Speech (TTS)

Yazılı metni insan benzeri sese dönüştüren YZ teknolojisidir. ElevenLabs ve Azure TTS bu alanda öne çıkan araçlardır.

Token

Yapay zeka modellerinde metnin işlenme birimidir. Bir kelime genellikle 1-3 token'a karşılık gelir. Model maliyetleri ve bağlam penceresi token cinsinden ölçülür.

Transfer Learning

Bir görev için eğitilmiş modelin bilgisini farklı bir göreve aktarma tekniğidir. Modern YZ'nın temel taşlarından biridir.

Transformer

Google tarafından 2017 yılında tanıtılan, dikkat mekanizmasına dayanan bir sinir ağı mimarisidir. Modern LLM'lerin temelini oluşturur.

Unsupervised Learning

Etiketsiz verilerle modelin gizli kalıpları keşfettiği makine öğrenme türüdür. Kümeleme ve boyut indirgeme bu kategoriye girer.

Vector Database

Vektör veritabanı, embedding vektörlerini depolayan ve benzerlik araması yapabilen özel veritabanlarıdır. Pinecone, Weaviate ve Chroma örnek olarak verilebilir.

Vision Transformer (ViT)

Transformer mimarisini görüntü tanıma görevlerine uygulayan bir modeldir. Görüntüyü küçük parçalara bölerek işler.

Word2Vec

Google tarafından geliştirilen, kelimeleri vektör uzayında temsil eden bir modeldir. Kelimelerin semantik ilişkilerini yakalayabilir.

Yapay zeka, insan zekasını taklit eden bilgisayar sistemlerinin genel adıdır. Öğrenme, muhakeme, problem çözme, algılama ve dil anlama gibi bilişsel görevleri gerçekleştirebilen makineleri ifade eder.

Zero-Shot Learning

Modelin hiç örnek görmeden, sadece görev açıklamasıyla yeni görevleri yerine getirme yeteneğidir. Modern LLM'lerin güçlü yönlerinden biridir.