Yapay zekâ sözlüğü
Orta seviye
Açıklanabilir Yapay Zeka (XAI)
Explainable Artificial Intelligence (XAI)
29.08.2026 tarihinde güncellendi
Model kararlarının hangi girdiler ve gerekçelerle oluştuğunu insanlara açıklamayı amaçlayan yapay zeka alanıdır.
Genel bakış
Kavramın çerçevesiAçıklanabilir yapay zeka, modelin tahmini ile kararın gerekçesini birbirinden ayırmadan birlikte ele alır. Özellik önemleri, karşı-olgusal örnekler, yerel açıklamalar ve daha basit surrogate modeller farklı açıklama teknikleridir. Açıklamanın hedef kitleye uygun, doğru ve model davranışıyla tutarlı olması gerekir.
Çalışma mantığı: Model çıktısı analiz edilir, sonucu etkileyen özellikler veya alternatif senaryolar hesaplanır ve kullanıcıya anlaşılır biçimde sunulur.
Kullanım alanları: Finans, sağlık, insan kaynakları, risk analizi, hata ayıklama ve düzenlemeye tabi karar sistemlerinde kullanılır.
Sınırlılıklar: Post-hoc açıklama modelin gerçek iç mantığını tam yansıtmayabilir; açıklanabilirlik adalet veya doğruluk garantisi değildir.
Çalışma mantığı: Model çıktısı analiz edilir, sonucu etkileyen özellikler veya alternatif senaryolar hesaplanır ve kullanıcıya anlaşılır biçimde sunulur.
Kullanım alanları: Finans, sağlık, insan kaynakları, risk analizi, hata ayıklama ve düzenlemeye tabi karar sistemlerinde kullanılır.
Sınırlılıklar: Post-hoc açıklama modelin gerçek iç mantığını tam yansıtmayabilir; açıklanabilirlik adalet veya doğruluk garantisi değildir.
Teknik tanım ve açıklama
Temel mekanizmaBir yapay zeka modelinin kararını etkileyen girdileri, kuralları veya örüntüleri insanın anlayabileceği gerekçelerle görünür hâle getirme alanıdır.
Gerçek hayatta kullanım
Örnek senaryoKredi modeli, başvurunun reddedilmesinde gelir istikrarı ve borç oranının etkili olduğunu önem sırasıyla gösterir; kullanıcı itiraz sürecine yönlendirilir.