Türkiye'nin 2026-2030 Yapay Zekâ Eylem Planı ve Yerli Dil Modeli BİLGE: Bilinmesi Gerekenler
Türkiye'nin yapay zekâ politikası 2026'da iki önemli adımla yeni bir döneme girdi: Haziran'da TÜBİTAK BİLGEM'in geliştirdiği Türkçe büyük dil modeli BİLGE kamuoyuna tanıtıldı, Ağustos'ta ise 2026-2030 Yapay Zekâ Eylem Planı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Bu yazıda eylem planının ne hedeflediğini, yerli dil modeli hakkında bugün neyin bilinip neyin henüz netleşmediğini ve bunun vatandaşlar, şirketler ve geliştiriciler için ne anlama geldiğini özetliyoruz.
2026-2030 Yapay Zekâ Eylem Planı
Plan, 2021'de yayımlanan ilk Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi'nin devamı niteliğinde ve 18 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi. Dört eksen ve her eksende dört eylem olmak üzere toplam 16 öncelikli eylemden oluşuyor:
- Fark Et: Yapay zekâ okuryazarlığı, insan kaynağı, veri ve hukuki çerçeve.
- İstifade Et: Altyapı ile kamu ve özel sektörde yapay zekâ uygulamaları.
- Üret: Finansman, yerli modeller, robotik ve büyüme bölgeleri.
- Yönet: Uluslararası yatırımlar, diplomasi ve güvenlik.
Sayısal hedefler
- İnsan kaynağı: 5 milyon kişiye yapay zekâ farkındalığı kazandırılması; 10 bin ileri düzey yapay zekâ uzmanı ve 100 bin yapay zekâ uygulama profesyoneli yetiştirilmesi.
- Altyapı: 2030'a kadar en az 1 gigavat yapay zekâ ve veri merkezi kurulu gücü ile veri merkezi, bulut ve yapay zekâ altyapısı için en az 10 milyar dolarlık kaynak harekete geçirilmesi.
- Finansman: Araştırma ve büyüme odaklı yapay zekâ fonları.
- Kamu: Kamu yatırım programı bütçesinin en az yüzde 2'sinin yapay zekâ projelerine ayrılması; ilk 12 ayda 10 bakanlıkta en az 30 pilot uygulama.
- Ekonomik değer: 1 trilyon lirayı aşan ekonomik değer yaratılması.
Uygulama, Ulusal Yapay Zekâ Kurulu tarafından izlenecek; sekretarya görevini Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Millî Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü yürütecek. İlk ilerleme raporunun 12 ay içinde yayımlanması öngörülüyor.
Yerli dil modeli BİLGE
BİLGE, TÜBİTAK BİLGEM tarafından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda geliştirilen Türkçe büyük dil modeli altyapısıdır. İlk kez 13 Haziran 2026'daki Türkiye Yapay Zekâ Zirvesi'nde tanıtıldı. Metin üretimi, özetleme, çeviri, doküman analizi ve kamu hizmetleri, finans, sağlık, eğitim gibi alanlarda kullanılmak üzere tasarlandığı belirtiliyor.
Bilinenler ve henüz netleşmeyenler
- Kullanım durumu: Ekim 2026 itibarıyla genel kullanıma açılmadı; yetkililer önce geliştiricilerin kullanımına açılacağını açıkladı.
- Model boyutu: Farklı açıklama ve haberlerde farklı parametre sayıları (birkaç milyardan yüz milyarı aşan boyutlara kadar) geçiyor; resmî teknik rapor yayımlanmadığı için kesin bilgi vermiyoruz.
- Lisans ve erişim: Modelin açık ağırlıklı olarak mı yoksa servis olarak mı sunulacağı ve ticari kullanım koşulları henüz netleşmedi.
Kimin için ne anlama geliyor?
- Vatandaşlar: Kamu hizmetlerinde yapay zekâ destekli uygulamaların artması bekleniyor. Bu süreçte "resmî" görünen ama resmî olmayan uygulamalara karşı dikkatli olmak gerekiyor.
- Şirketler: Veri merkezi yatırımları ve fonlar, yerli altyapıda yapay zekâ çalıştırmak isteyen kurumlar için yeni seçenekler doğurabilir. Kişisel verilerin yurt içinde işlenmesi gereken alanlarda yerli modeller avantaj sağlayabilir.
- Geliştiriciler ve öğrenciler: İnsan kaynağı hedefleri, eğitim programları ve burslar açısından fırsat demek. BİLGE geliştiricilere açıldığında Türkçe uygulamalar için yeni bir seçenek oluşacak.
Türkiye'deki diğer gelişmeler
Yerli dil modelleri yalnızca kamu kaynaklı değil; üniversiteler, teknoloji şirketleri ve açık kaynak topluluklarından da Türkçe odaklı modeller yayımlanıyor. Bu modellerin bir kısmını Hugging Face üzerinde bulup deneyebilirsiniz. Türkiye'deki kurum, girişim ve toplulukları Türkiye Yapay Zekâ Ekosistemi sayfamızda topluyoruz.
